Ukraina - Nacjonalistyczny ślepy zaulek

Minęły dwa miesiące odkąd na Ukrainie wybuchł kryzys polityczny. Demonstracja poparcia dla UE? Nigel Farage nigdy by nie uwierzył (ani zresztą wielu w Europie Południowej). Czy ludzie naprawdę okupują i robią zamieszki bo ich rząd nie podpisał umowy stowarzyszeniowej i porozumienia handlowego z Unią Europejską? Mogło to zacząć się jako protest przeciwko temu, że prezydent Janukowycz nie zgodził się na układ jaki przygotowywano od dekady. Ale stało się czymś więcej niż to. Uznaje się to teraz za znak, że nic w przeżartej kryzysem, zdominowanej przez oligarchów, skorumpowanej Ukrainie nie miało się zmienić. Urazy, które nasilały się od jakiegoś czasu wokół całego szeregu problemów znalazły przyczynę i ujście.

Porażka pomarańczowej rewolucji

Gdy wsparta przez USA pomarańczowa rewolucja obaliła ostatnim razem Janukowycza (2004), wielu Ukraińców myślało że to będzie koniec wszystkich politycznych grzechów skorumpowanego reżimu poststalinowskiego. Nieuczciwe zwycięstwo wyborcze Janukowycza zostało unieważnione, a nowy reżim pod przywództwem Juszczenki, z gazową księżną Julią Tymoszenko jako premierem, przejął władzę. Ale nie przetrwał. Podczas gdy Juszczenko niezmiennie obstawał przy wciągnięciu Ukrainy do NATO i był bardziej prozachodni, Tymoszenko dostrzegała że ciągła 60-procentowa zależność Ukrainy od rosyjskiej energii oznaczała, że układ z Putinem był nieuchronny. Po kryzysie roku 2006, kiedy Rosja zatrzymała dostawy gazu w środku zimy Tymoszenko zaczęła negocjować z Putinem [i]. Układ, który podpisała w 2009 r. był tajny i miał w zamierzeniu trzymać Juszczenkę (ówczesnego prezydenta) w cieniu. Z dwoma głównymi odnogami byłego ruchu pomarańczowego trzymającymi się za łby, i gospodarką spadającą w dół (15% spadek PKB w 2009 r.) [ii] po pęknięciu światowej bańki spekulacyjnej w latach 2007-08, Janukowycz zdobył władzę w uczciwych wyborach w 2010 r. Po nędzy zadanej klasie pracowniczej przez restrukturyzację okresu Juszczenki, Janukowycz pozował jako człowiek który przywróci równość. Było to wątpliwe roszczenie, jako że Janukowycz jest częścią klanu donieckiego kierowanego przez najbogatszego ukraińskiego oligarchę, Rinata Achmetowa, który ma fortunę wysokości 12 miliardów dolarów. Nie trzeba mówić że pracownicy, jak wszędzie, mają się gorzej niż 4 lata temu.

Jednym z problemów dla Ukrainy jest to, że jest zdominowana przez te oligarchiczne klany (z których 4 są dominujące). 50 czołowych oligarchów kontroluje dwie trzecie bogactwa kraju. Z potężnym wsparciem Achmetowa, Janukowycz (który w młodości był skazanym bandytą) nie tracił czasu na rozstrzygnięciu wyników po wyborach. Utworzywszy rząd zdominowany przez klan doniecki, postawił Tymoszenko przed sądem. Ona sama jest oligarchą o wielkim majątku pozyskanym po upadku ZSRR i w powiązaniu ze skazanymi obecnie w USA przestępcami [iii]. Układ z Putinem, który podpisała Tymoszenko został uznany za nielegalny [iv] przez rząd który ją uwięził dwa lata temu. Jej uwolnienie było jednym z 6 warunków UE które Janukowycz, i jego koalicja Partii Regionów oraz Partii Komunistycznej nie chciała spełnić w ostatnim listopadzie. Zmienił on także konstytucję, by dać sobie jako prezydentowi większe uprawnienia, podczas gdy areszty i nękanie opozycji nasiliło się. Jeśli spojrzysz, jak działa reżim Putina, otrzymasz obraz Ukrainy.

W imadle imperializmu

Ukraina tak naprawdę dusi się w imperialistycznym szybkowarze. Od 2007 roku jej gospodarka była jedną z najgorzej wypadających w świecie, o drastycznie spadającej wartości jej najcenniejszego dobra eksportowego, stali. Kredyty MFW wyczerpały się gdy reżim był niezdolny do przeprowadzenia wymaganych przez nie reform. Mając do spłacenia na przyszły rok 15 miliardów dolarów pożyczki i ciągły deficyt budżetowy Janukowycz (starający się o reelekcję w 2015 r.) był w rozpaczliwej sytuacji. Układ z UE obiecywał więcej pieniędzy (27 miliardów euro), ale najeżony był tyloma warunkami i był tak długoterminowy, że Janukowycz był łatwo podatny na natychmiastowy nacisk rosyjski.

A Rosjanie, nauczeni wieloma upokorzeniami ze strony NATO [v] i UE, naciskają na wiele byłych satelitów by wchodziły z nimi w porozumienia gospodarcze zamiast spoglądać na Zachód. Armenia, zależna od Rosji w sprawie bezpieczeństwa, także została ostatnio zastraszona z powrotem do obozu rosyjskiego a Ukraina do niej dołączyła. Putin musiał jedynie zaoferować obniżkę ceny gazu dla Ukrainy z 400 dolarów za 1000 metrów sześciennych do 268,5 oraz pożyczkę w wysokości 15 miliardów dolarów z 3 zapłaconymi z góry (i kolejnymi 2 milionami pod koniec stycznia), by pozyskać Janukowycza. Pożyczki Putina są dla naprawdę zdesperowanych, ale pobiera on jedynie 5%, nikt nie zadaje pytań i nie ma żadnych warunków UE do spełnienia.

Protesty

Na początku protest po 21 listopada był stosunkowo przyciszony. Studenci oraz inni młodzi ludzie (przeważnie z klasy średniej), którzy zdali sobie sprawę, że otwarcie się na UE (i lepsze możliwości pracy) było teraz zablokowane, byli jednymi z pierwszych do protestu i okupowania ulic. Obejmowało to Plac Niepodległości, gdzie rozbito obóz „Euromajdanu” („Euro-placu”). Jednakże 30 listopada, widok oddziałów Berkutu i sprzymierzonych z nimi tituszków (dresiarzy), atakujących pokojowych demonstrantów wywołał jeszcze większe protesty, które zaczęły się na zachodzie kraju lecz rozprzestrzeniły się nawet na bastiony Janukowycza na wschodzie i południu. Miejscowe urzędy zostały w wielu miastach przejęte i podjęto się prób zorganizowania alternatywnych struktur miejskich.

Każde opozycyjne ugrupowanie polityczne zaangażowało się i Putin z pewnością ma prawo mówić, że nie ma zagranicznej interferencji w ruchu. Krytykował on jednak same publiczne wizyty naczelnych unijnych oficjeli oraz amerykańskiego senatora, Johna McCaina, mające wyrazić solidarność z demonstrantami, lecz jest jeszcze głębsze zaangażowanie. Partia Julii Tymoszenko, Batkiwszczyna nie zwlekała z poparciem dla protestów (jako że jej uwolnienie było jednym z warunków układu z Unią). Partią kieruje teraz Arsenij Jaceniuk, były minister spraw zagranicznych którzy mocno popiera proponowane przez UE programy cięć. Z Batkiwszczyną sprzymierzone są partie takie jak ta byłego boksera Witalija Kliczki, Udar, która była pierwotnie założona przy wsparciu pieniężnym od niemieckiej Fundacji Konrada Adenauera, i jest bardzo blisko CDU Angeli Merkel. Uważa się też, że Kliczko jest blisko Ołeha Tiahnyboka, przywódcy neofaszystowskiej i antysemickiej Swobody, która ma posłów w parlamencie i jest taką samą reakcyjną grupą co BNP w Wielkiej Brytanii, Jobbik na Węgrzech i Front Narodowy we Francji. Swoboda i skrajna prawica są jak na razie głównymi zyskującymi. Tiahnybok wzywa do rewolucji a jego zwolennicy dominują w kierowaniu okupacjami (wyrzucając nawet grupy, których nie lubią, takie jak ruch Wspólna Sprawa reprezentujący drobnomieszczaństwo zachodniej Ukrainy). Jednakże wielu jest coraz bardziej podejrzliwych wobec wszystkich partii politycznych. Wielu Ukraińców z zachodu, nie wszyscy będący proeuropejscy oddaje jako jednostki pieniądze, materiały i czas opozycji. Stanowczość i zorganizowanie demonstrantów zaskoczyło reżim, jako że siedzą okopani na Placu Niepodległości (tak zwanym Euromajdanie) przy minusowych temperaturach. Nawet przerwa noworoczna i bożonarodzeniowa przyczyniła się jedynie do tymczasowego spadku liczb.

Odpowiedź reżimu

Początkowa reakcja reżimu była taka, że spróbował to przetrzymać lecz pod koniec listopada pomyślał że może przestraszyć demonstrantów brutalnymi represjami (w których przynajmniej 7 zostało zabitych i wielu było torturowanych). Po Nowym Roku zdecydował się zastosować bardziej represyjne środki prawne. Ustawa przegłosowana przez parlament 16 stycznia zasadniczo przywróciła otwartą dyktaturę i zakazała wszelkich form protestu. Wspomógł ich w tym Prawy Sektor, pstrokaty zbiór ultra-nacjonalistycznych neofaszystów rekrutujących głównie spośród pseudokibiców. Gardzą oni oficjalną neofaszystowską grupą Swoboda jako liberałami. Nie interesuje ich ani UE ani Rosja, lecz rasowo czysta Ukraina, która ich zdaniem jest rządzona przez Żydów, którzy chcą dać gejom prawa. Zostali zaakceptowani przez bardziej liberalnych demonstrantów, ponieważ najsilniej stawiali opór oddziałom prewencji (Berkutowi). Jednak według AST (Autonomicznego Związku Pracowników, ukraińskiej grupy anarchosyndykalistycznej), taki sam antysemityzm i materiały antygejowskie można znaleźć w mediach społecznosciowych tituszków stojących ramię w ramię z Berkutem. Grupom tym przewodzą często byli milicjanci i działają one jak latynoamerykańskie szwadrony śmierci. Usuwanie rannych demonstrantów ze szpitala by ich torturować, i w paru przypadkach zabić, przypisuje się właśnie im. [vi]

Krótko mówiąc, występne i szkaradne elementy są po obu stronach tego konfliktu. Jest więc całkiem śmiechu warte czytać na trockistowskich stronach relacje opisujące protesty jako prawicowe, jak gdyby reżim Janukowycza był inny. Na nasyconej nacjonalistyczną ideologią Ukrainie mamy do czynienia z dwiema prawicami, które są tak samo złe [nieprzetłumaczalna gra słów- przyp. tłum.]. Prawy Sektor trafiał na pierwsze strony gazet przed 16 stycznia, ale teraz jego wpływ słabnie gdy wielu protestujących przyłączyło się do demonstracji przeciwko próbom wzmocnienia autorytarnej kontroli. Wielu z nich jest obojętnych wobec nacjonalizmu i niezainteresowanych Unią. Niektórzy z nich zaczęli sugerować, że Prawy Sektor jest naprawdę narzędziem reżimu jako że jego prowokacje dostarczają wymówki dla dalszych represji. Także od 16 stycznia demonstracje i okupacje zaczęły się rzeczywiście rozprzestrzeniać na bastion klanu donieckiego na wschodniej i południowej Ukrainie. Dało to Janukowyczowi do myślenia. Ustawy z 16 stycznia odwołano, premier i jego gabinet poddali się do dymisji a Janukowycz złożył opozycji parę ofert układów by uspokoić sytuację. Nawet popierający Janukowycza oligarchowie ostrzegali przed groźbą wojny domowej i wzywają do większego dialogu. Janukowycz spróbował teraz zyskać na czasie udając chorego. Twierdzi, że cierpi na ostrą chorobę układu oddechowego (znane inaczej jako lekkie przeziębienie) lecz nadal rządzi krajem. To dobry sposób odroczenia wszelkiej dalszej dyskusji z opozycją, która może podzielić się o kontrolę okupowanych budynków rządowych. W rzeczywistości opozycja jest zjednoczona jedynie wokół jednego żądania- obalenia Janukowycza.

Perspektywa pracownicza

W tym wszystkim klasa pracownicza była przeważnie nieobecna. Z pewnością brakowało jej jako siły klasowej. Pod formalną kontrolą ukraińskich związków zawodowych siedziała cicho. Ma ku temu dobry powód. Żadna z obecnie ścierających się frakcji nie daje jej najmniejszej pociechy. W krótkiej perspektywie lepiej im z Janukowyczem, ponieważ jakikolwiek układ z UE (i tak samo z MFW) oznacza reformy a pracownicy z całego świata wiedzą co dziś to oznacza. Znaczy to większą niepewność zatrudnienia, niższe płace, mniej opieki społecznej i zmniejszone emerytury. Dłuższa perspektywa to jednak światowy kapitalizm w kryzysie z Ukrainą jako jednym z jego beznadziejnych przypadków. Reformy potrzebne do utrzymania funkcjonowania kapitalizmu na Ukrainie polegają wszystkie na atakowaniu poziomu życia pracowników jak wszędzie na świecie. I Ukraina nie jest jedynym miejscem, które widzi wzrost radykalnej a nawet neofaszystowskiej prawicy. Jednym z uników kapitalistów zawsze było dzielić i rządzić, a jakże łatwo jest podczas kryzysu zrzucać winę na innych, imigrantów, inne bezrobotne grupy etniczne. To historia starsza od kapitalizmu, lecz nigdy nie była bardziej potrzebna naszym wyzyskiwaczom niż dzisiaj. Ale światowa klasa pracownicza jest klasą migrantów. Nie mamy ojczyzny, lecz mamy cały świat do zdobycia.

Na Ukrainie zadanie nie wygląda zachęcająco. Sformowanie politycznie niezależnego i autonomicznego ruchu pracowniczego w obecnych warunkach nie jest łatwe. Jednak te nieliczne rewolucyjne elementy klasy pracowniczej jakie istnieją powinny dążyć do współpracy wokół pewnych wspólnych celów. Przede wszystkim nie powinny one obejmować poparcia dla żadnych frakcji burżuazyjnych, które reprezentują jedyni różne aspekty spektrum wyzysku i ucisku. A jednocześnie powinny obejmować wsparcie w miejscu pracy, w sąsiedztwie, i w okupacjach wszelkiej inicjatywy budującej solidarność i pewność siebie klasy pracowniczej. Obok tego musimy szerzyć propagandę polityczną wszystkim frakcjom burżuazji i uznać fakt, że walka pracowników na Ukrainie nie jest wyjątkowa lecz jest częścią światowego oporu wobec kapitalistycznego wyzysku. Droga ta nie jest krótka lecz dałoby to punkt wyjścia. Ostatecznie pracownicy Ukrainy muszą dołączyć do batalionów światowej klasy pracowniczej w międzynarodowym i internacjonalistycznym ruchu politycznym, by pozbyć się systemu który dawno już przeżył swoją użyteczność.

Jock

[i] http://www.leftcom.org/en/articles/2009-04-15/the-clash-for-gas-europea…

[ii] http://www.turkishweekly.net/columnist/3842/russian-economic-power-and-…

[iii] Paweł Łazarenko, również były premier za prezydenta Kuczmy. ONZ podaje, że ukradł 200 000 000 dolarów i został skazany w USA w 2006 roku na 9 lat za pranie brudnych pieniędzy, defraudację i wymuszenie. W 2004 roku Transparency International umieściła go na 11. miejscu listy najbardziej skorumpowanych osób świata.

[iv] Tak naprawdę zgadzając się na płacenie cen rynku światowego, Tymoszenko skrępowała ukraińskie przedsiębiorstwo paliwowe Naftohaz, która udziela klientom 80% zniżki jako że nie mogą zapłacić ceny Putina. Zlikwidowanie tej dotacji jest jedną z reform żądanych przez MFW i już nie tak głośno przez UE. Zgodzić się na to byłoby politycznym samobójstwem dla każdego ukraińskiego rządu. http://www.indexmundi.com/ukraine/economy_profile.html

[v] http://www.leftcom.org/en/articles/2006-03-01/gas-wars-russia-struggles…

[vi] http://avtonomia.net/2014/01/23/awu-statement-current-political-situati…