اوپک، ایران و جنگ داخلی لیبی

افزایش تنش در خلیج فارس را در هفته های گذشته، به راحتی می توان به بحران شدید تولید بیش از حد نفت در بازار بین المللی، که از سال ۲۰۱۴ در جریان است، نسبت داد. از این رو یکی از تئاترهای مربوط به درک تحولات اخیر، به ویژه در راستای پیامدهای گسترده آن برای اوپک (سازمان کشورهای صادرکننده نفت)، عمدتا درجنگ داخلی لیبی نهفته که یا بسیار محدود گزارش شده و یا اغلب نادیده گرفته شده است.

علی رغم به حاشیه رانده شدن بیشتر نیروهای سلفی-جهادی در منطقه در سه سال گذشته - ابتدا با دستگیری آخرین دژ داعش در سیرت در دسامبر سال ۲۰۱۶ و سپس با انحلال انصار الشریعه در ماه مه ۲۰۱۷ - لیبی همچنان یک « دولت از هم پاشیده » است، و بسیاری از قدرتهای بزرگ امپریالیستی جهان، فقط به شرط اجازه از سرگیری صادرات نفت خام، به دنبال ثبات در آنجا بوده اند. محتمل ترین نیرویی که تحقق این وعده را می دهد، مرد آهنین، خلیفه حفتر ارتش ملی لیبی، وابسته به مجلس نمایندگان مستقر در شرق است. اگرچه سازمان ملل متحد، قدرت رقیب یعنی دولت پیمان ملی را به رسمیت می شناسد، اما تعدادی از كشورهای امپریالیستی از ضعف دولت پیمان ملی در بدست گرفتن اوضاع منطقه، خسته شده، و اخیرا حمایت زیر میزی از تهاجم ارتش ملی به غرب لیبی را، با چشم انداز یک حکومت پایدار نظامی تحت فرماندهی حفتر، آغاز كرده اند.

حفتر به روسیه [۱] ، عربستان سعودی [۲] ، مصر و امارات متحده عربی، [۳] قول معاملات پرسود نفتی و تعهد به پاکسازی لیبی از اخوان المسلمین را، که تحت دولت پیمان ملی، آزاد گذاشته شده اند، می دهد. اخیراً، با تغییر در اتحادهای میان امپریالیستی، ایالات متحده هم نسبت به ارتش ملی لیبی نظر مساعدی پیدا کرده، بطوریکه کاخ سفید بیانیه عمومی همدلانه ای را در ماه آوریل در مورد حفتر صادر کرد. [۴] این چرخش ناگهانی نسبت به سیاست قبلی ِ حمایت و پشتیبانی (اسمی) از دولت پیمان ملی، تا حدودی ناشی از بی ثباتی شخصیتی ترامپ است، اما - شاید مهمتر از همه - همچنین به تصرف موفقیت آمیز دو میدان بزرگ نفتی لیبی الشاره و الفل در ماه فوریه توسط حفتر مربوط میباشد، هر دو در حوضه مورزوق جنوب غربی. [۵] تصمیم ایالات متحده برای حمایت از دولت پیمان ملی در سال ۲۰۱۶ یک نگرش کوتاه بینانه بود، به این دلیل که این تصمیم نه بخاطر دلایل سیاسی اساسی تر، بلکه به این خاطر بود که دولت پیمان ملی، بمب باران مواضع داعش توسط ناتو را فوراً پذیرفته بود. امروز سرمایه ایالات متحده، هم موفقیت کمپین نظامی ارتش ملی لیبی را می بیند و همچنین شاهد پیوندهای اسلام گرایانه دولت پیمان ملی ست و به احتمال زیاد از انتخاب سه سال پیش خویش، پشیمان است. ترامپ در مقایسه با بقیه طبقه حاکمه آمریکا، نسبت به این موضوع مواضع بازتری را گرفته است. علاوه بر این، حفتر بخاطر دوره تبعید خود در ایالات متحده، ارتباطات گسترده ای با سیا دارد [۶]، و اینها پتانسیل نفوذ قابل توجه در شمال آفریقا را برای بورژوازی آمریکایی فراهم میکند، وزنه تعادل تسلط امپریالیستی نسبت به هژمونی چین در آفریقا.

در مجموع، اینکه روسیه، ایالات متحده و کشورهای حاشیه خلیج از یک نیرو پشتیبان کنند، نامعمول است، لیبی امروز یک استثنای نادر است و حتی با وجود فراخوان بین المللی اخیر برای آتش بس، ارسال محموله های تسلیحاتی به حفتر ادامه دارد، یا مستقیماً با نقض توافقنامه [۷] یا از طریق عربستان سعودی [۸]، که همانند روسیه حتی به طور رسمی با آن موافقت نکرده است. استثنائات اصلی، کشورهای سرکش ترکیه و قطراند که هر دو آرزوهای خاص خود را در منطقه دارند و قدم اول آنها، تقویت دوباره اسلامگرایان در لیبی، ست.

ثبات در لیبی تحت حاکمیت ارتش ملی لیبی باعث افزایش چشمگیر تولید بین المللی نفت خواهد شد، نفت قابل توجهی که روی آتش بازار نفت اشباع شده که خود نتیجه رکود جهانی اقتصاد واقعی است، ریخته خواهد شد. با توجه به معاملات تجاری وعده داده شده آنها با حفتر، شورای همکاری خلیج از این طریق ایزوله میشود، اما بقیه اوپک - به ویژه ایران و ونزوئلا - به طور بالقوه در آینده نزدیک با مشکلات جدی روبرو خواهند شد. در حال حاضر، حتی با وجود موفقیت در تسخیر حوضه موروزوق، هنوز حفتر موفق به احیای تولید با ثابت نفت نشده است، که با وقوع فعالیت های خرابکارانه در نزدیکی طرابلس تضعیف نیز شده است. [۹] با این وجود، اگر تهاجم دوباره حفتر به طرابلس - که پس از هفته ها انتظار، سرانجام در روز دوشنبه گذشته آغاز شد [۱۰] - موفق شود، گامی بزرگ در جهت تحکیم کامل و تثبیت مجدد بازار نفت لیبی خواهد بود، و ما ممکن است شاهد چنان سقفی از تولید نفت در لیبی باشیم که از زمان سرنگونی قذافی تا بحال دیده نشده است. این نگرانی بزرگ و عمیق امروز ایران است و به همین دلیل سیاست جنگ طلبانه آن، حرکت واضح و قابل پیش بینی یک بورژوازی امپریالیستی غرق در بحران است که با تحریم های ویرانگر بین المللی تضعیف شده است.

مطمئناً، در همه این موارد، بازنده اصلی طبقه کارگر لیبی ست، که برای آنها نه پیوندهای ارتجاعی اسلامی دولت پیمان ملی و نه دیکتاتوری نظامی حفتر چیزی به ارمغان نخواهد آورد. هر دو نیرو با کمک گرفتن از شرکای بین المللی امپریالیست خود، مسئول جنایات بزرگی اند، به ویژه در مورد پناهندگان و مهاجران که بخاطر اعمال سیاست های اتحادیه اروپا تحت عنوان « قلعه اروپای »، بدانجا برگردانده شده اند و در شرایط برده وار در مراکز بازداشت دولت پیمان ملی محبوسند. [۱۱ ] دستان ارتش ملی لیبی نیز به همان اندازه به خون آغشته است، احتمالاً مسئول حمله هوایی ویرانگر بیست روز پیش به یک بازداشتگاه در تاجورا که منجر به کشته شدن ۵۳ نفر شد، میباشند. [۱۲] لیبی در یک دهه گذشته متحمل رنجهای فراوانی بوده است، و چشم انداز امروز کماکان به همان اندازه تاریک است.

با این حال، مثل همیشه، بحران، موجب مبارزه طبقاتی ست، وجود اعتصابات و سازمان های کارگری در میادین نفتی لیبی حتی در بدترین شرایط جنگ داخلی، یکی از ویژگی های این چشم انداز بوده است. [۱۳ ] تنها امید رهایی در این کشور، به این نیروهای مستقل طبقه کارگر وابسته است، اما این به زودی و بدون کمک بقیه طبقه کارگر جهان، محقق نخواهد شد. بنابراین، در حال حاضر، نقطه مرکزی تنش در منطقه، در طرابلس قرار دارد و طی چند هفته آینده در احتمال وقوع جنگ در خلیج، تأثیر بسزایی خواهد داشت.

آتیکوس

۲۷ ژوئیه ۲۰۱۹

[1] aljazeera.com

[2] aljazeera.com

[3] middleeastmonitor.com

[4] www-m.cnn.com

[5] reuters.com

[6] businessinsider.com

[7] middleeastmonitor.com

[8] cnn.com

[9] apnews.com

[10] libya.liveuamap.com

[11] ecfr.eu

[12] theglobepost.com

[13] reuters.com